Do 1 września Polska powinna przekazać Komisji Europejskiej projekt Krajowego Planu Odbudowy Zasobów Przyrodniczych. Mimo że konsultacje zapowiadano na czerwiec i lipiec, pełny dokument wciąż nie został pokazany opinii publicznej. Tymczasem plan ma zdecydować o odbudowie mokradeł, rzek, lasów, łąk i przyrody miejskiej, a także wskazać źródła finansowania. 

Link do artykułu: https://www.onet.pl/styl-zycia/dzikie-zycie/polska-nie-pokazala-planu-odbudowy-przyrody/b9844vj,30bc1058

Plan, którego wciąż nie ma

Unijne rozporządzenie o odbudowie zasobów przyrodniczych, znane jako Nature Restoration Law (NRL), zobowiązuje państwa członkowskie do aktywnej odbudowy zdegradowanych ekosystemów. Do 2030 roku działania mają objąć co najmniej 20 proc. obszarów lądowych i morskich Unii Europejskiej, a do 2050 roku wszystkie ekosystemy wymagające odbudowy. W Polsce cele te ma przełożyć na konkretne działania Krajowy Plan Odbudowy Zasobów Przyrodniczych (KPOZP).

Projekt planu powinien trafić do Komisji Europejskiej do 1 września 2026 roku. Ministerstwo Klimatu i Środowiska zapowiadało konsultacje pełnego dokumentu na czerwiec i lipiec, jednak w drugiej połowie sierpnia nie opublikowało ani kompletnego projektu, ani harmonogramu konsultacji. Odbyły się prekonsultacje wybranych części planu, między innymi dotyczących ekosystemów morskich i rolniczych oraz zapylaczy, ale nie zastępują one konsultacji całego KPOZP.

Odbudowa przyrody to bezpieczeństwo

Stawką nie jest wyłącznie stan chronionych siedlisk. Zdegradowane mokradła, rzeki, lasy i gleby słabiej zatrzymują wodę, zwiększają skutki suszy i powodzi, pogarszają warunki dla rolnictwa i obniżają odporność kraju na zmiany klimatu. Naturalne doliny rzeczne bezpiecznie magazynują nadmiar wody, mokradła zatrzymują ją w krajobrazie, a zieleń miejska łagodzi fale upałów.

„Mówiąc wprost, NRL nie jest tylko o »ptaszkach i motylkach«. Jest o realnych korzyściach dla ludzi” – mówi Marta Wiśniewska z Polskiej Zielonej Sieci i Fundacji Greenmind. Jak podkreśla, odbudowa ekosystemów zwiększa bezpieczeństwo przeciwpowodziowe i żywnościowe oraz pomaga ograniczać skutki suszy. Komisja Europejska szacuje, że każde euro zainwestowane w odbudowę przyrody może przynieść od 4 do 38 euro korzyści.

Rachunek za odbudowę i bezczynność

Raport Bankwatch Network i EuroNatur, przygotowany we współpracy między innymi z Ogólnopolskim Towarzystwem Ochrony Ptaków, szacuje koszt odbudowy wybranych ekosystemów w Polsce na około 1,7 mld euro do 2030 roku i 2,41 mld euro w okresie od sierpnia 2024 do lipca 2032 roku. To nie jest pełny koszt wdrożenia rozporządzenia, lecz punkt odniesienia obejmujący wybrane mokradła, wody, łąki i lasy.

Jednak znacznie bardziej słony byłby rachunek za brak działania: większe ryzyko susz i powodzi, degradacja gleb, straty w rolnictwie, pogorszenie jakości wody oraz wyższe koszty reagowania na ekstremalne zjawiska pogodowe. Tymczasem nie ma oficjalnej deklaracji, że Polska zapewni środki wystarczające do realizacji KPOZP. Plan musi wskazać zarówno potrzeby oraz źródła finansowania, jak i zasady wsparcia dla osób, których interes może krótkoterminowo ucierpieć w związku z odbudową przyrody.

Konsultacje muszą być realne

Termin 1 września dotyczy projektu, nie ostatecznej wersji planu. Komisja Europejska będzie miała sześć miesięcy na ocenę dokumentu, a Polska kolejne sześć miesięcy na przygotowanie wersji końcowej. Nie oznacza to jednak, że udział społeczeństwa można odłożyć na później. Już teraz zapadają decyzje dotyczące wyboru konkretnych obszarów i ekosystemów, kolejności działań, odpowiedzialnych instytucji oraz finansowania.

Dobre konsultacje wymagają czasu, zwłaszcza że sukces wielu działań będzie zależał od współpracy z samorządami, rolnikami i właścicielami gruntów. Organizacje przyrodnicze czekają na pełny projekt, aby sprawdzić, czy odpowiada on rzeczywistym potrzebom przyrody i lokalnych społeczności. Kilka dni na uwagi nie zapewni wczesnego i skutecznego udziału, którego wymaga unijne rozporządzenie.

30 lat dla ludzi i przyrody

Polska Zielona Sieć od 30 lat pokazuje, że ochrona przyrody nie jest tematem oderwanym od codziennego życia. Stan rzek, mokradeł, lasów i gleb wpływa na dostęp do wody, bezpieczeństwo żywnościowe, odporność na susze i powodzie oraz jakość życia w miastach i na wsi.

Dlatego Krajowy Plan Odbudowy Zasobów Przyrodniczych nie powinien powstać wyłącznie po to, by wypełnić obowiązek wobec Komisji Europejskiej. Potrzebny jest plan ambitny, oparty na stabilnym finansowaniu i przygotowany w otwartym dialogu z osobami, które będą uczestniczyć w jego realizacji. Po trzech dekadach działania pozostajemy po stronie przyrody i ludzi, bo skuteczna odbudowa ekosystemów to korzyść dla nas wszystkich.

Projekt sfinansowany przez Fundację PKO Banku Polskiego