4 marca 2026 r. w siedzibie Polskiej Zielonej Sieci w Warszawie odbyło się spotkanie nieformalnej koalicji organizacji pozarządowych “MFF PL” poświęcone pracom nad nowymi Wieloletnimi Ramami Finansowymi Unii Europejskiej na lata 2028–2034. Celem spotkania było omówienie najważniejszych wyzwań związanych z kształtem przyszłego budżetu UE oraz wypracowanie kierunków dalszych działań rzeczniczych i programowych.

Budżet pod presją nowych wyzwań

Punktem wyjścia do dyskusji była ocena obecnego etapu prac nad nową perspektywą finansową. Uczestnicy i uczestniczki spotkania zwrócili uwagę, że negocjacje dotyczące MFF (Multiannual Financial Framework – pol. Wieloletnie Ramy Finansowe, WRF) będą przebiegać w warunkach rosnącej presji na budżet unijny, związanej m.in. z koniecznością spłaty instrumentu NextGenerationEU, finansowaniem nowych priorytetów w obszarze bezpieczeństwa i obronności oraz debatą nad ogólną wielkością budżetu. Jednocześnie wskazano na ryzyko nadmiernej centralizacji procesu programowania środków na poziomie krajowym (w porównaniu z poprzednią perspektywą finansową UE) i ograniczenia roli partnerów społecznych oraz samorządów.

Ważnym tematem była polska ścieżka przygotowań do nowego budżetu. Organizacje zwracały uwagę, że kluczowe dokumenty strategiczne (np. Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu) powstają równolegle, ale często nie są ze sobą dostatecznie powiązane. To utrudnia racjonalne planowanie inwestycji i reform oraz osłabia przejrzystość całego procesu.

Dlatego jednym z najważniejszych wniosków ze spotkania była potrzeba wypracowania wspólnego stanowiska w sprawie procesów strategicznych w Polsce – takiego, które wskaże słabe punkty obecnego modelu i zaproponuje bardziej partnerską formułę współpracy między administracją a stroną społeczną.

Sprawiedliwa transformacja, środowisko i wieś w centrum uwagi

W czasie pracy w grupach tematycznych poruszana była potrzeba wzmocnienia zasad horyzontalnych w przyszłym MFF, ochrony roli Karty Praw Podstawowych i kompleksowego stosowania Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych; oraz zapewnienia realnego dostępu organizacji społecznych do środków unijnych. Podkreślano również znaczenie wsparcia dla energetyki rozproszonej, edukacji klimatycznej, walki z dezinformacją oraz utrzymania finansowania działań środowiskowych. To ostatnie wiąże się z koniecznością zagwarantowania środków na odbudowę ekosystemów i wdrażanie prawa odbudowy zasobów przyrodniczych (Nature Restoration Law – NRL).

Szczególnie mocno wybrzmiała potrzeba utrzymania sprawiedliwej transformacji jako jednego z kluczowych priorytetów nowego budżetu UE. Brak wyodrębnionego Funduszu Sprawiedliwej Transformacji w obecnych propozycjach Komisji Europejskiej wzbudza poważne obawy, zwłaszcza w kontekście regionów węglowych i ryzyka osłabienia wsparcia po 2027 roku. Uczestnicy i uczestniczki spotkania podkreślili, że sprawiedliwa transformacja powinna zostać utrzymana jako jeden z kluczowych elementów nowego systemu finansowania, a zasady podziału środków muszą być przejrzyste, apolityczne i oparte na rzeczywistych potrzebach regionów.

Organizacje podkreślały także znaczenie finansowania ochrony środowiska i odbudowy ekosystemów, w tym utrzymania dedykowanego wsparcia dla działań prowadzonych dziś w ramach programu LIFE. Wśród priorytetów znalazły się również edukacja klimatyczna, przeciwdziałanie dezinformacji oraz rozwój kompetencji potrzebnych w zielonej transformacji.

Osobnym, silnie obecnym wątkiem były obszary wiejskie. W dyskusji zwracano uwagę, że rozwój wsi nie może być sprowadzany wyłącznie do rolnictwa, ponieważ duża część mieszkańców terenów wiejskich utrzymuje się z innych źródeł. Wskazywano na potrzebę ochrony środków na rozwój lokalny, poprawę dostępu do usług publicznych, wsparcie dywersyfikacji dochodów i wzmacnianie lokalnych łańcuchów żywnościowych.

Organizacje społeczne chcą silniejszego głosu

Dyskutowano też o przyszłości finansowania organizacji pozarządowych. Uczestnicy spotkania wskazywali, że nowy budżet powinien lepiej zabezpieczać niezależność społeczeństwa obywatelskiego i zwiększać dostępność środków dla organizacji działających lokalnie i regionalnie. Rozmawiano m.in. o potrzebie tworzenia bardziej dostępnych mechanizmów wsparcia, w programach zarządzanych bezpośrednio przez Komisję Europejską oraz silniejszego wpisania NGO jako pełnoprawnych beneficjentów funduszy.

 

Kolejne kroki już w wkrótce

W najbliższym czasie powstać ma lista wspólnych postulatów dotyczących zarówno treści przyszłego budżetu, jak i sposobu jego opracowania;,  oraz propozycje działań w obszarach takich jak edukacja klimatyczna, konkurencyjność lokalna czy zasada „nie czyń poważnych szkód” (DNSH).

Spotkanie potwierdziło, że polskie organizacje pozarzadowe, działające na codzień w różnych tematach, od ochrony środowiska i klimatu, przez kwestie demokracji i jakości rządzenia, po sprawy społeczne, interesują się budżetem UE i są gotowe merytorycznie zaangażować się w jego przygotowanie.