Zielone Partnerstwo w Europie Wschodniej

Rozwój demokracji i budowa społeczeństwa obywatelskiego to kluczowe zadanie dla społeczeństw postkomunistycznych. W latach dziewięćdziesiątych otrzymaliśmy w tym zakresie duże wsparcie z Zachodu. Wciąż jednak jest to trudny i długotrwały proces, choć dla Polski z pewnością łatwiejszy dzięki integracji z Unią Europejską oferującej w tym zakresie wiele praktycznych narzędzi, w tym prawnych i finansowych. Organizacje pozarządowe i samorządy lokalne ze Wschodu to nasi naturalni partnerzy jako najbliżsi sąsiedzi związani z nami wspólnym kręgiem kulturowym, podobnymi obciążeniami historyczno – politycznymi oraz obszarem geograficzno-przyrodniczym. Na przestrzeni kilku lat, we współpracy z holenderską fundacją Milieukontakt Oost-Europa zorganizowaliśmy kilka wizyt studyjnych do Polski dla organizacji pozarządowych i samorządów lokalnych z Ukrainy, Białorusi i Rosji, których celem była wymiana doświadczeń zarówno z zakresie konkretnych rozwiązań dotyczących ochrony środowiska jak również współpracy organizacji pozarządowych z samorządami lokalnymi i administracją centralną. W roku 2007, w ramach programu Pomoc Zagraniczna MSZ wspieraliśmy tworzenie białoruskiej sieci organizacji pozarządowych „Zielone Partnerstwo” oraz rozwijanie kontaktów między konkretnymi organizacjami z Polski i Białorusi, co zaowocowało dalszą współpracą oraz wspólnymi przedsięwzięciami.

Projekt “Międzysektorowy rozwój lokalnych strategii zrównoważonego rozwoju w trzech gminach wiejskich na Białorusi”. Okres realizacji: 2009-2010. Partnerzy: międzynarodowa organizacja pozarządowa z Mińska «Ecoproject Partnership» oraz gminy: Disna (obwód Witebski), Beloosersk (obwód Brzeski), Ananichy i Dukora (obwód Puchowicki).

Projekt był zbudowany wokół takich zagadnień jak: co to jest zrównoważony rozwój na terenach wiejskich? Czy wykorzystując potencjał społeczny i walory przyrodniczo – historyczne swojej gminy można odnieść sukces ekonomiczny? Jak podnieść standard życia mieszkańców i zwiększyć potencjał rozwojowy dbając o środowisko? Jak rozbudzić aktywność społeczną i zaangażować ludzi do wspólnej pracy? Czego Białorusini i Polacy mogą się wzajemnie od siebie nauczyć i co mogą zyskać dzięki współpracy i wymianie doświadczeń?

W ramach projektu odbyły się wizyty terenowe w partnerskich gminach, wspólne warsztaty w Mińsku prezentujące metody pracy ze społecznościami lokalnymi Leader+ oraz Open Space. Odbyła się również wizyta studyjna do Polski, gdzie partnerzy białoruscy zapoznali się z doświadczeniami tworzenia i realizacji lokalnej strategii zrównoważonego rozwoju w Dolinie Baryczy na Dolnym Śląsku i w Wielkopolsce. Kolejnym etapem projektu były warsztaty z udziałem społeczności lokalnych w trzech gminach białoruskich przeprowadzonych metodą Open Space, w wyniku których zostały zebrane pomysły na konkretne działania w poszczególnych gminach. Ukoronowaniem współpracy lokalnych społeczności Disny, Ananichy/ Dukory i Beloozerska była realizacja trzech lokalnych, pilotażowych projektów na rzecz zrównoważonego rozwoju.

Poszczególne społeczności lokalne wypracowały pomysły na swoje projekty pilotażowe. Wszystkie wybrały zrównoważoną turystykę jako wiodący kierunek rozwojowy dla swoich obszarów. Dzięki małym grantom z Komisji Europejskiej gminy zrealizowały swoje pomysły. Zostały opracowane szlaki turystyczne i ścieżki edukacyjne nawiązujące do historii, pamiątek przeszłości i walorów przyrodniczych. Powstała mała infrastruktura dla turystów, jak tablice informacyjne, ławki, wiaty, pojemniki na śmieci. Podjęte zostały pierwsze działania informacyjne i promocyjne mające zachęcić potencjalnych turystów i gości do odwiedzin i wypoczynku. Dotychczasowe działania w gminach Disna, Ananichy/Dukora i Beloozersk zostały dodatkowo wsparte przez program Polska Pomoc 2010 (Ministerstwo Spraw Zagranicznych) w postaci projektu “Rozwój potencjału samorządów lokalnych w zakresie zrównoważonej turystyki w trzech gminach wiejskich na Białorusi”. Gminy opracowały atrakcyjne foldery informacyjno-promocyjne prezentujące ich historię, walory przyrodnicze, uwarunkowania społeczno-gospodarcze oraz potencjał rozwojowy. Foldery zostały wydane w dwóch wersjach językowych, tj. rosyjskiej i angielskiej. Kolejnym działaniem mającym na celu jednocześnie aktywizację społeczności lokalnych oraz promocję gmin było stworzenie stron internetowych dla każdej z gmin. Dzięki obecności w Internecie małe gminy otwierają się na świat i pokazują swoje najlepsze atuty. Poza realizacją konkretnych działań, jak projekty pilotażowe, foldery promocyjne i strony internetowe postawiliśmy również na rozwój umiejętności i działania edukacyjne dla lokalnych społeczności. Przeprowadziliśmy serię szkoleń i warsztatów dla mieszkańców z zakresu przygotowywania projektów oraz zarządzania nimi, obsługi stron internetowych, jak również prowadzenia małego biznesu, co wydaje się jednym z najważniejszych wyzwań dla rozwoju małych gmin na Białorusi. Bardzo pracowity rok 2010 zakończył się spotkaniami w poszczególnych gminach, na których zostały przedyskutowane dotychczasowe działania oraz możliwości dalszej pracy. W efekcie powstały Lokalne Plany Działania na rok 2011, które stały się bazą i konkretnym drogowskazem do dalszego rozwoju.

Nasze działania na Białorusi to nie tylko pomoc konkretnym gminom, ale również okazja do podzielenia się doświadczeniami z innymi, pokazania udanych przedsięwzięć i sposobów ich realizacji oraz podkreślenia znaczenia współpracy organizacji pozarządowych i samorządowców lokalnych, w zwłaszcza efektów, jakie daje aktywizacja lokalnych społeczności. Ten cel został zrealizowany dzięki zorganizowanej przez nas w lipcu 2010 w Mińsku, konferencji „Zrównoważony rozwój na terenach wiejskich – doświadczenia Polski i Białorusi”. Konferencja zgromadziła przedstawicieli różnych środowisk z różnych regionów Białorusi, tj. samorządy lokalne, organizacje pozarządowe, administracja rządowa, instytuty naukowo-badawcze, polscy i białoruscy eksperci, media, przedstawiciel Komisji Europejskiej. W sumie w konferencji wzięło udział 85 osób. Prezentowane były następujące tematy: – zrównoważony rozwój terenów wiejskich w Republice Białorusi – zrównoważona turystyka w Polsce – marketing terytorialny i budowa marki regionu jako narzędzie realizacji strategii lokalnych – Dolina Baryczy – polskie podejście do zrównoważonego rozwoju regionów – rozwój i promocja produktu lokalnego – produkt lokalny w Polsce – prezentacje projektów pilotażowych zrealizowanych w trzech białoruskich gminach – Disnie, Beloozersku, Ananichi/Dukorze. Konferencji towarzyszyły stoiska zorganizowane przez poszczególne gminy prezentujące ich produkty lokalne i materiały informacyjne.

Zrealizowany przez nas projekt to udany przykład współpracy polsko-białoruskiej z zaangażowaniem różnych partnerów społecznych, szczególnie organizacji pozarządowych i samorządów lokalnych. Projekt, jako dobra praktyka, został zaprezentowany na konferencji dotyczącej Partnerstwa Wschodniego „Go East!” zorganizowanej w październiku 2010 w Warszawie przez Instytut Adama Mickiewicza. W konferencji licznie wzięli udział przedstawiciele organizacji pozarządowych i partnerów społecznych z krajów naszych wschodnich sąsiadów. Mamy nadzieję, że nasz projekt stał się dla nich inspiracją i zachęcił do współpracy.

Działania w programie Zielone Partnerstwo w Europie Wschodniej w roku 2009 i 2010 były wspierane finansowo ze środków Komisji Europejskiej – program EuropeAid, programu RITA Fundacji Edukacja dla Demokracji oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych – program Polska Pomoc 2010.

Projekt „Współpraca międzysektorowa na rzecz rozwoju efektywności energetycznej na Białorusi – promocja certyfikacji energetycznej budynków”. Okres realizacji: marzec-grudzień 2011. Partnerzy: międzynarodowa organizacja pozarządowa z Mińska «Ecoproject Partnership», Małopolska Agencja Energii i Środowiska, Kraków. Celem projektu: poprawa efektywności energetycznej na Białorusi poprzez wypracowanie metodologii i oprogramowania certyfikacji energetycznej budynków.

Wzrost efektywności energetycznej budynków – głównych odbiorców końcowych energii – staje się ważną częścią legislacji większości krajów na świecie. W czasach sowieckich kwestia efektywności energetycznej budynków nie była postrzegana jako priorytet. Na pierwszym miejscu stała oszczędność materiałów budowlanych oraz skracanie czasu budowy. Państwo ograniczało całkowity koszt inwestycji i podnosiło koszty operacyjne w nadziei, że zasoby energetyczne i tania energia będą funkcjonowały, jeśli nie wiecznie, to na długie, długie lata. Prawie wszystkie budynki wybudowane za czasów sowieckich powstały bez żadnego odniesienia do efektywności energetycznej. Obecnie budynki te są przestarzałe i stały się głównym konsumentem energii na Białorusi. Wdrożenie efektywności energetycznej w budynkach przyczynia się z jednej strony do redukcji emisji CO2 do atmosfery, z drugiej zaś pozwala na obniżenie kosztów zużycia energii i finansowe korzyści dla użytkowników budynków.

Podstawą rozwoju efektywności energetycznej jest system opomiarowania zużycia energii, np. poprzez wprowadzenie Certyfikatu Energetycznego dla budynków. Certyfikat taki nie funkcjonował do tej pory na Białorusi, stąd pomysł wykorzystania doświadczeń europejskich oraz polskich w tym zakresie.

Pierwszym działaniem w projekcie było zorganizowanie Okrągłego Stołu w Mińsku z udziałem 20 przedstawicieli różnych środowisk zainteresowanych problemem efektywności energetycznej oraz perspektywom wprowadzenia certyfikacji energetycznej budynków. Na bazie wniosków z Okrągłego Stołu powołano 10 –osobowy Komitet Doradczy, w którego skład weszli przedstawiciele instytutów naukowych, administracji centralnej (Departament Efektywności Energetycznej, Ministerstwo Architektury, urząd miasta Mińsk), przedsiębiorstw komunalnych (Związek Spółdzielni Mieszkaniowych), organizacji pozarządowych. Komitet odbył w sumie 8 spotkań, podczas których monitorował merytorycznie przebieg projektu oraz pracował nad rozwojem certyfikacji energetycznej. Efektem finalnym prac Komitetu było opracowanie dokumentu – Strategicznego Planu Działań w zakresie certyfikacji energetycznej na Białorusi. Ważnym elementem projektu był komponent edukacyjno-szkoleniowy. W maju 2011 r. zorganizowano w Mińsku szkolenie dla 30 uczestników, którzy zapoznali się z białoruskimi uwarunkowaniami prawnymi i technicznymi oraz ramami prawnymi Unii Europejskiej (m.in. dyrektywa EPBD) i praktycznymi doświadczeniami polskimi w zakresie certyfikacji energetycznej budynków. Podobny cel miała zorganizowana w czerwcu wizyta studyjna do Polski, w trakcie której 10 osobowa grupa z Białorusi odwiedziła 12 różnych instytucji w Krakowie, kilku miejscowościach Małopolski i Warszawie.

Dzięki intensywnej pracy Komitetu Doradczego i współpracy z polskimi ekspertami opracowana została metodologia wraz z oprogramowaniem do audytów energetycznych budynków na Białorusi. Wykorzystując wypracowaną metodologię przeprowadzono również 5 audytów różnego typu budynków na Białorusi pokazujących możliwości redukcji zużycia energii. Rezultaty przeprowadzonych audytów wskazały na niską efektywność energetyczną badanych budynków, co uwidoczniło ogromny potencjał zmniejszenia zużycia energii.

Finalnym wydarzeniem projektu była międzynarodowa konferencja zorganizowana w grudniu 2012 dzięki współpracy organizacji pozarządowych z Białorusi (IPO Ecoproject), Polski (Polska Zielona Sieć, Małopolska Agencja Energii i Środowiska) oraz Niemiec (Baltic Environmental Forum). Konferencja ciszyła się ogromnym zainteresowaniem, wzięło w niej udział 65 osób, w tym przedstawiciele organizacji pozarządowych, administracji centralnej, uczelni, instytucji projektowych, instytutów naukowych, mediów, ambasad oraz ekspertów międzynarodowych. Uczestnicy konferencji zapoznali się z rezultatami projektu, zaprezentowano im wypracowaną metodologię oraz raport z przeprowadzonych audytów 5 budynków. Przedstawione treści wzbudziły niezwykle żywą dyskusję wskazując na bardzo duże zainteresowanie problematyka efektywności energetycznej. Rezultaty projektu znalazły również odbicie kilka dni później, podczas rządowej konferencji prasowej podsumowującej „Miesiąc efektywności energetycznej”, w trakcie której Departament Efektywności Energetycznej wysoko ocenił projekt organizacji pozarządowych i poinformował, że Departament będzie popierał wprowadzenie certyfikatów energetycznych budynków na poziomie państwowym, co zostało następnie przekazane przez Państwową Agencję Informacyjną w oficjalnych wiadomościach. Podczas konferencji prasowej zastępca Ministra Mieszkalnictwa i Usług Komunalnych w odpowiedzi na pytanie Ecoproject Partnership poinformował, że w 2011 roku przygotowano projekt ustawy dotyczącej preferencyjnych kredytów dla ludności na zwiększanie efektywności energetycznej domów mieszkalnych, nie wprowadzony w życie ze względu na kryzys finansowy. Obecnie z tego typu kredytów mogą korzystać mieszkańcy wsi. Rekomendacje w sprawie budowy i funkcjonowania systemu certyfikacji efektywności energetycznej budynków na Białorusi, wypracowane przez Ecoproject Partnership zostały oficjalnie przekazane do Departamentu Efektywności Energetycznej. Większość istotnych kwestii została dołączona do projektu nowelizowanej ustawy o Oszczędzaniu Energii, m.in. dodano do niej definicję certyfikatu energetycznego, natomiast artykuł dotyczący efektywności energetycznej budynków został znacznie rozszerzony. Zgodnie z zapowiedziami Departamentu certyfikat energetyczny ma być dokumentem obowiązującym na Białorusi od 2014 roku.

Projekt „Współpraca międzysektorowa na rzecz rozwoju efektywności energetycznej na Białorusi – promocja certyfikacji energetycznej budynków” został wsparty finansowo ze środków Ministerstwa Spraw zagranicznych RP, program Pomoc Rozwojowa 2011.

Kierownik programu: Joanna Furmaga, joanna@zielonasiec.pl


Drukuj Drukuj