Fundusze UE muszą chronić klimat i środowisko oraz wspierać sprawiedliwą transformację – PZS o przyszłym budżecie UE

dreamstime_xxl_127019405 cut picoZakończyły się konsultacje społeczne założeń nowej Umowy Partnerstwa, czyli nadrzędnego dokumentu, który określi główne cele wydatków w ramach polityki spójności w latach 2021-27. Przyszły budżet UE musi konsekwentnie wspierać transformację energetyczną i ochronę klimatu, czego ważnym elementem jest również wsparcie finansowe sprawiedliwej transformacji regionów górniczych. Unijne środki muszą także wspomóc odbudowę zasobów wodnych Polski – odtworzenie retencji krajobrazowej, restytucję mokradeł, renaturyzację rzek oraz tzw. zieloną i niebieską infrastrukturę.

Jest wiele powodów, by przeciwdziałanie zmianom klimatu traktować w przyszłym budżecie UE jako najważniejszy, przekrojowy priorytet. W przyjętej właśnie Polityce Ekologicznej Państwa zmiany klimatu określa się jako „ryzyko, które powinno być uwzględniane przy tworzeniu mechanizmów regulacyjnych i planów inwestycyjnych, podobnie jak brane pod uwagę są ryzyka o charakterze makroekonomicznym czy geopolitycznym“. Polityka spójności jest jednym z największych źródeł funduszy na inwestycje, a zeroemisyjna transformacja uzależnionej od węgla polskiej energetyki – jednym z największych wyzwań inwestycyjnych stojących przed Polską. Wykorzystanie unijnych pieniędzy ma maksymalnym możliwym zakresie na sfinansowanie transformacji powinno być zatem oczywistością.

Mimo to w Założeniach Umowy Partnerstwa główny nacisk położono na adaptację do zmian klimatu, nie traktując transformacji energetycznej, ochrony klimatu i redukcji emisji gazów cieplarnianych jako nadrzędnego priorytetu i skupiając się tylko na kilku szczegółowych aspektach, takich jak efektywność energetyczna budynków i udział odnawialnych źródeł energii. PZS zwraca uwagę, że nie jest to właściwe podejście. Organizacja wskazuje również na konieczność uwzględnienia w ostatecznym porozumieniu z Komisją Europejską solidnych i dobrze zaprojektowanych mechanizmów wsparcia tzw. aktywnych konsumentów energii, czyli prosumentów indywidualnych i zbiorowych, spółdzielni energetycznych i innych form rozproszonej energetyki obywatelskiej. To właśnie ta grupa podmiotów ma bowiem być motorem przemian w energetyce w świetle nowych unijnych przepisów zawartych w pakiecie Czysta Energia dla Wszystkich Europejczyków. PZS podkreśla także, że wszystkie inwestycje w sektorze energetyki muszą być planowane zgodnie z zasadą pierwszeństwa dla efektywności energetycznej, zgodnie z którą unijne pieniądze powinny być wydawane w pierwszej kolejności na oszczędzanie energii, a dopiero w dalszej – na nowe źródła.

W założeniach Umowy Partnerstwa poświęcono też zbyt mało uwagi sprawiedliwej transformacji regionów górniczych. W zaproponowanej wersji miałby to być jeden z celów wspieranych w ramach nowego programu operacyjnego skierowanego do regionów słabiej rozwiniętych. Jednak wyzwania, przed którymi stoją regiony węglowe, są szczególne, podobnie jak ich potrzeby. Dlatego PSZ proponuje stworzenie osobnego programu operacyjnego „Sprawiedliwa Transformacja Regionów Górniczych”, zaprojektowanego specjalnie z myślą o wsparciu obszarów gospodarczo zależnych od węgla w procesie przechodzenia na inne modele gospodarcze i w przeciwdziałaniu negatywnym skutkom społecznym tego procesu.

Fundusze unijne powinny również wesprzeć odbudowę zasobów wodnych Polski. Obecny deficyt wody wynika częściowo ze zmian klimatu, a częściowo z działalności człowieka: przyspieszających odpływ wód regulacji na rzekach, działalności kopalń odkrywkowych, rabunkowej gospodarki leśnej, nieprawidłowego funkcjonowania systemów melioracyjnych, rozlewania się miast i zasklepiania coraz większej powierzchni gruntów. Fundusze unijne w przyszłej perspektywie budżetowej powinny zostać wykorzystane na przywrócenie równowagi wodnej kraju przez odbudowę retencji krajobrazowej, odtworzenie osuszonych mokradeł, renaturyzację dolin rzecznych i rozwój tzw. zielonej i niebieskiej infrastruktury w miastach, dzięki której woda z nagłych opadów będzie mogła zostać bezpiecznie zmagazynowana, a ulewny deszcz nie będzie oznaczał ryzyka powodzi. Ze środków unijnych nie mogą być natomiast finansowane działania niszczące zasoby wodne kraju, dlatego PZS wyraża sprzeciw wobec wpisania do Umowy Partnerstwa rozwoju śródlądowych dróg wodnych.

pdf-icon-green Pełna treść uwag PZS złożonych w ramach konsultacji założeń Umowy Partnerstwa 2021-27


Drukuj Drukuj